تنبک حلمی ترکه ای – سازکالا

به همین خاطر تعویض را میتوانیم در بین دو بخش برنامه انجام دهیم یعنی در آنتراکت، یک ربع، بیست دقیقهیی ساز را کوک کنیم. برای بین اجرای قطعهها دوباره باید سازهایمان را کوک کنیم. ولی به هر حال ما هر کاری کنیم مشکل کوک داریم، چون از پوست در سازهایمان استفاده می کنیم. سپس آموزش را در مکتب استادانی چون محمد اسماعیلی، بهمن رجبی و زنده یاد ناصر فرهنگفر ادامه داد. لذا به لینکی که در ادامه معرفی میشود درسهای پیش نیاز را مطابق با درسهای کتاب دنبال کنید و خوب یاد بگیرید. در عرض یکی، دو دقیقه پوست عوض میشود، اما برای اینکه کوکاش را نگه دارد، بیست دقیقه، یک ربع باید رویش کار کنیم و زمان بگذرد که ساز کوکش را نگه دارد.

اگر گردی دهانهیی را که پوست روی آن می افتد 11 سانتیمتر گرفتهایم، صفحه چوبی را 10 سانتی متر می گیرم، درست می آید روی جام مینشیند که در این وضعیت صدایاش شبیه ویولن میشود، منتها یک مقدار پختهتر و گرمتر. سه تارهای پرده فلزی پرده های قسمت اضافه شده را بخاطر تمام شدن دسته روی صفحه سه تار می چسبانند که در تار این مشکل با زیاد کردن طول استخوان تا روی پوست حل شده است. در این بم ساز از سیم 200 استفاده شده است. نمیکنند این دسته کمانچه را هم یک مقدار پهنتر بگیرند که زیر سیم یک بخشی از دسته باشد که دست سر نخورد.

نوازنده کمانچه وقتی می خواهد پوزیسیون بگیرد برود پایین، انگشت روی سیم که می رود دستهیی زیرش نیست و دست سر می خورد و اغلب صدای پایین دسته کمانچه فالش می شود. در ساخت این ساز علاوه بر دقت در به وجود آوردن صدایی شفاف و زلال به زیبایی ظاهری نیز توجه خاصی شده، رگه هایی که در بین ترکه های کاسه کار شده و ظرافت هایی که بر روی دسته ساز انجام شده نشان از این مهم دارند.

در ساز تنبک از تکنیک هایی به نام تم ، بک ، پلنگ و ریز استفاده میشود. قیمت ساز تنبک که از جنس چوب درخت گردو ساخته می شود نسبت به چوب سایر درخت ها گران تر است. ما احترام سنتها را باید نگه داریم، اما اینکه بر اساس آن سنتها کار ارائه کنیم، من فکر می کنم یک مقدار پسگرایی است. نباید گرفتار سنتها شویم. حتما می بایست قبل از خریداری ساز را کوک نمایید، و تک تک پرده ها را امتحان کنید هیچ کدام نباید صدای گز بدهند.

سیم سوم: این سیم، مشتاق و یا زنگ نیز شناخته می شود که از نظر جنس و اندازه مشابهت بالایی با سیم یکم دارد. چهار سیم را در میآوریم و یک پوست یا صفحه روی جام میگذاریم. صفحه دارای سوراخهایی برای خروج صدا است و معمولاً دست راست نوازنده روی آن قرار میگیرد اما در مواردی خاص برای افراد چپ دست، عکس این مورد صادق است. شیطانک بین قسمت اصلی دسته و پنچهٔ ساز قرار میگیرد و جنس آن از استخوان و یا پلاستیک است.

نت هایی که بر روی خطوط حامل در “کلید فا” نواخته می شوند به ترتیب از پایین به بالا عبارتن از : G، B، D ، F و A. و نت های بین خطوط نیز به ترتیب از پایین به بالا، A، C، E و G هستند. بلکه سعی کنید برای ایجاد صدای قوی در سه تار، بر روی این نکته تمرکز کنید که نیروی وزنِ دست خود را به درستی به مضراب و در نهایت به سیم ها انتقال دهید. این سردسته علاوه بر اینکه از نظر فرم خوب نیست، سیمها هر کدام با یک زاویه از شیطانک رد می شوند که این زوایا روی سیم فشار زیادی میآورد و باعث سیم پارهکردن میشود یا برای کوک کردن مشکلات زیادی ایجاد میکند.

به عنوان مثال میگویم از نظر شکل و قیافه و برای راحت سیم انداختن و راحت کوک شدن، سردسته تار امروزه دیگر قابل پذیرش نیست. یکی از شاخصهای مهم انتخاب چوب برای ساز، قابل دسترس بودن آن است، بعضیها میگویند که چرا با چوبهای دیگر ساز ساخته نمیشود و فقط با چوب درخت توت ساز ساخته میشود. فرض کنیم یک ساز سالهاست که شناخته شده اما از نظر من که دستی در سازسازی دارم و سالها با انواع سازها و نوازندهها سروکار داشتهام، ایرادهایی دارد، خب باید آنرا برطرف کرد. استاد عظیمی از دیگر سازنده سه تار در ایران می باشد که به جهت تولید و ساخت ساز بصورت سنتی(دستی)، توانسته به یکی از بهترین مارک سه تار در بین نوازندگان تبدیل شود.

کاملاً مشخص است. هرکسی که مضراب دستش بگیرد و این ساز را بزند متوجه میشود که خیلی فرق دارد با سازهای دیگر. آیا راه حلی برای این مشکل اندیشیده شده است؟ نوازندههای ما نوازندههای قدری هستند، مشکل دسته کمانچه است. خیلی از مردم و حتی نوازندهها فکر میکنند که صدای ساز مربوط به آن کاسهیی است که ساخته شده است. در آلبوم دیگری هم به نام خال هندو که با تنظیم حسن میرزاخانی به بازار آمد، نوازنده سهتار الکتریک بودم.

این هم ناگزیر است چون اگر پوست تار را برداریم و به جایش هر صفحه دیگری بگذاریم، دیگر صدای تار را نداریم. ساز سه تار فاقد جعبه گوشی است و گوشی های چهار گانه آن دو عدد در سطح جلویی انتهای دسته و دو تای دیگر در سطح جانبی چپ کار گذاشته شده اند. جلال ذوالفنون موسیقیدان، ردیف دان و نوازنده خبره سه تار ایرانی در تاریخ ۱۶ اسفند ماه ۱۳۱۶ در شهر آباده (شهری واقع در استان فارس) به دنیا آمده است. پیرنیاکان، داریوش (1380)، موسیقی دستگاهی ایران، ردیف میرزا حسینقلی، به روایت علی اکبر شهنازی، ماهور، تهران.

همان کسانیکه روی حفظ موسیقی در شکل و شمایل قاجاری پافشاری میکنند. چون دهانه تار گرد نیست که بدهیم در کارخانه آن را روی ساز بکشند. چون دائم میبینم و میدانم که نوازندگان ما روی صحنه چه مشکلاتی دارند، میخواستم مشکلات این ساز حداقل باشد. «با این افکارِ خود دم در بزرگ مسجد شاه رسیده بود و روی سنگ صاف آستانة آن پا گذاشته بود» (آلاحمد، 1389: 7). ورود پسرک به صحنة داستان نیز در چند جملة کوتاه به تصویر کشیده میشود؛ «پسرک عطرفروش که روی سکوی کنار در مسجد، دکان خود را میپایید و به انتظار مشتری تسبیح میگرداند، از پشت بساط خود پایین جست» (همان: 11). این، همۀ آن چیزی است که آلاحمد در صحنهپردازی به کار گرفته است.

شعاری بنا بر نیاز گروه خود اخیراً به ساز بم صدایی به نام سه تار باس یا به عبارتی سه تار بم رسیده است. اینکه زه است، ابریشم است یا سیمهای مختلف. پردهی سه تار : پرده رشته های نازکی است، که از روده حیوانات یا ابریشم تولید می شود. از 10بارکه پوزیسیون می گیرند، سه بارش فالش میشود. حتماً باید سیمهای قوی باشند که زیر ضربه صدایش فالش نشود و بد صدا ندهد. از پوستهای مصنوعی هم که برای سازهای کوبهیی، مثل دف، دایره و تنبک درست کردهاند، در تار نمی توانیم استفاده کنیم.

این قسمت از تنبک محل قرار گیری پوست می باشد و باید به صورت دایره ای منظم باشد تا صدا در تمام قسمت ها یکسان باشد. این ساز از سازهای ضربی ایرانی شبیه به دایره ولی بزرگتر از آن و با صدای بمتر است. نه آن کاسه رزونانس است. کاسه رزونانس حکم آمپلیفایر و بلندگو را دارد. کاسه همان شکلی است. ساختمان این ساز شبیه به تار است و آن را خواهر تار می نامند. فقط پوست عوض می شود. در سازی هم که من ساختهام، از پوست استفاده شده و رنگ و حالتی دارد که یادآور حال و هوای سازهای سنتیمان است.

یکی از مشکلات تار ما این سردسته است که برای رفع آن باید کاری کرد. بدین منظور او می دانست که ساختمان سه تار نمی تواند همچنان ثابت بماند. در حین نوازندگی می توان با زخمه زدن نزدیک به خرک ، صدا را کمی زبر و خشن کرد ؛ و همچنین با زخمه زدن نزدیک به گلوی ساز، صدایی نرم و ملایم و در اصطلاح پخته تر تولید می شود. وسعت صدایی تارینه دارای 3 اکتاو یعنی از DO اکتاو سوم تا DO اکتاو ششم می باشد.

تنبک رحیم شیرانی مدل آتوسا سازی منحصر به فرد و خاتم نفیس شهر اصفهان می باشد(نام مستعار این ساز آتوسا می باشد). استفاده و خرید این تنبک انتخابی مناسب برای کلیهی نوازندگان و نوآموزان تنبک است. سنگین بودن وزن تنبک نشان دهنده کیفیت پایین جنس بدنه آن می باشد. دسته سه تار به ضخامت 3 تا 3/5 سانتی متر وطول آن 40 تا 48 سانتی متر می باشد و کل طول ساز یعنی دسته و کاسه، 76 تا 80 سانتی متر طول دارد. فقط پایین دسته را کمی پهنتر میگیرند. یا در کمانچه، بالای دسته ساز را کلفت می گیرند و پایین را باریک.

انگشت انگشتري و انگشت کوچک نيز بروي كاسۀ سه تار قرار می گیرند. صدا را تقویت می کند و رنگهایی هم با آن به صدا می دهد. سلیقهها را هم میشناسم، چون بارها به استودیو رفتهام و مشکلات استودیوها را برای ضبط و ادیت صدا دیدهام. بسیاری از داستان های گوگول، در آغاز شکل گیری ادبیات جدید ایران به فارسی ترجمه شد و بسیاری از نویسندگان چون صادق هدایت و جلال آل احمد با استفاده از درونمایه ها و شگردهای نویسندگی وی آثاری به وجود آوردند.

دیدگاهتان را بنویسید