نقد جامعهشناختی داستان سهتار جلال آلاحمد با رویکردی به خلاقیت نویسنده و شگردهای زیباییشناختی داستان

عامل بعدی کاسه رزونانس است که صدا را به شکلی که ما میخواهیم تقویت میکند و به آن رنگ میدهد. بعدی مضراب، ناخن یا آرشه و آن چیزی است که روی سیم میزنند. این سیم با آن خرک و صفحه مجموعاً تارهای صوتی ما را تشکیل میدهند. ما باید ببینیم، این سازی که میخواهیم داشته باشیم، با چه مضرابی میخواهد نواخته شود. چون صفحهی رو عوض کردنش مشکل است و سیمها رویش قرار میگیرد، پس من صفحه زیر را بردارم پلهایش را عوض کنم دوباره صفحه را ببندم ببینم چه میشود. در خانه وقت صرف کردم، ساختم و دوباره خراب کردم تا اینکه به این نتیجه رسیدم که صفحه زیر ساز را پیچی کنم تا بتوان این صفحه زیر را عوض کرد.

10 تا 20 ساز را تا الان همینطور باز کردم و خراب کردم تا کیفیت صدای ساز یکدست شود. هرچند ویولن یک ساز غربی است. قطعا با پیشرفت سازسازی و ساخته شدن سازهای پیشرفتهتر میتوان به موسیقی پیشرفتهتر و کاملتری رسید و این دوره، دورهای طولانی است و شاید چند قرن برای ما زمان ببرد و هرکدام از ما به سهم خود میتوانیم بخشی از این راه طولانی را بپیماییم. این ساز با اصالت دارای سه اکتاو است و در قدیم دارای سه سیم بود به همین دلیل به آن سه تار میگفتند انل در حال حاظر 4 سیم دارد البته سیم 3 و 4 نزدیک به هم هستند و در زمان نواختن با هم صدای بم را تولید میکنند.

این ساز با گذشت زمان تغییر کرده و سیم دیگری به آن افزوده شده است. یکی چیزهایی است که صدا را ایجاد می کند؛ سیم. باید یک اجماعی بین نوازندگان بشود، بنشینند علمی کار کنند و بعد به من سازساز بگویند فرکانس می کرن فلان است، تا منی که میخواهم روی ساز بادی کار کنم تکلیفام مشخص باشد. این ساز برای هر دستگاه کوک ویژهای دارد ولی فاصلهٔ چهارم یا پنجم پایین رونده معمولا بین سیمهای اول و دوم ثابت است. گفتم با یک شرایط ثابت پلها را عوض کنم که شرایط ساز همان باشد تا معنای پل را پیدا کنم.

مجبور بودم با این ساز ارتباط برقرار کنم و این ساز شد انیسومونس من در روستایی که بودم. تصمیم گرفتم تا جاییکه میشود این اختلافها را کم کنم. صدای اصلی ما مربوط به این سه است. در سنتور ما ضربه میزنیم. به همین خاطر صدا میآید روی یکجا و بعد منتقل میشود اما سنتور 18 خرک دارد. ما ضربه روی آنها می زنیم. باز اینها به چهار شکل بررسی می شود.

دهانهی این تنبک 28 سانتیمتر قطر دارد و نوازندگان معمولاً این قطر دهانه را برای اجراهای جدی موسیقی به همراه ارکستر موسیقی ایرانی انتخاب میکنند. یعنی از مجموع این تحقیقات و تمرکزی که داشتم یکییکی مشخص شد با یک تغییراتی صدا بهتر یا بدتر میشود. دائم صفحه این ساز را درمیآوردم و پل را عوض کردم تا از حیز انتفاع خارج شد. در سال ۱۳۹۹ طی یک بازه زمانی بسیار پرکار و فشرده، آموزش تصویری شرح ردیف موسیقی دستگاهی ایران با تدریس مهران مهرنیا، آموزش تصویری گیتار با تدریس علیرضا اشرف پور، آموزش تصویری تمبک (تنبک) با تدریس سیامک بنایی، آموزش تصویری گیتار باس با تدریس دارا دارایی، آموزش تصویری گیتار الکتریک با تدریس همایون مجدزاده، آموزش تصویری پیانو با تدریس رامین بهنا، آموزش تصویری سلفژ با تدریس سیاوش لطفی، آموزش تصویری ردیف مکتب صبا با تدریس طینوش بهرامی، آموزش تصویری آواز بانوان با تدریس سپیده جندقی، آموزش تصویری آواز با تدریس مهیار شادروان و آموزش تصویری ویولن ایرانی با تدریس بهنوش بهنام نیا فیلمبرداری و منتشر شد.

1395)، ردیف موسیقی ایرانی به روایت استاد یوسف فروتن، عارف، تهران. تنبک حلمی خاتم کاری یکی از ساخته های خاص و کمیاب استاد فریدون حلمی است. یعنی هر کاری که با ویولن میتوان کرد و هرگونهیی که میشود ویولن را نواخت، به همان شکل میشود صراحی را هم نواخت. کاری هم نمیتوان کرد. کارهای سخت را استاد نجار انجام میداد، ریزهکاریهایش را هم خودم انجام دادم. محمدرضا شجریان: کارهای فنیاش را خودم با کمک یک نجار انجام دادم.

ولی تمام مدتی که ساز ساخته میشد من خودم آنجا بودم، تا کار از آنچه میخواستم عدول نکند. یک سال بعد هم خودم یک سنتور ساختم. آرشهیی و کششی، زخمهیی مثل ناخن که با آن سهتار میزنند، دیگری مضرابی که باز نزدیک به زخمهیی است اما با جنس دیگری غیر از ناخن نواخته میشود، یکی هم ضربهیی مثل سنتور. شما اگر پوست را عوض کنید، یا حتی پوست را عوض نکنید و فقط آن خرکی را که خود یحیی ساخته عوض کنید و یک شکل دیگری بسازید، دیگر رنگ صدا عوض میشود.

آوای دل انگیز و ظریف برخاسته از سه تار که توسط کنار ناخن انگشت سبابه دست هنرمندان به گوش می رسد نه تنها موجب التیام بخش آلام روحی شنونده می شود بلکه سبب شده بسیاری از مردم شنیدن طنین صدای سه تار را بر هر موسیقی دیگری ترجیح دهند. این تأثیر متقابل و دیرینه موجب شکلگیری شاخهای مستقل به نام جامعهشناسی ادبیات شده است که خود بسیار وسیع و گسترده است. بدنه این ساز از چوب آزاد ساخته شده است و دارای استحکام بالایی میباشد. از قرار دادن ساز در زیر نور مستقیم خورشید و جاهای مرطوب خودداری کنید، چوب هم مانند سایر مواد به تغییرات ناگهانی دما و رطوبت حساس است.

همه اینها را برای ساختن یک ساز باید در نظر بگیریم. ممکن است علی رغم محدودیت هایی که دارد، کار با آن کمی دشوار به نظر بیاید. بیستودو سه بار با یک ساز این کار را کردم تا بالاخره به نتیجه مطلوب رسیدم. اغلب شنوندگان، ساز سه تار را دارای لحن و نوای غمگینی احساس میکنند، اما نوازندگان معاصر موسیقی ایرانی در تلاش برای توسعه موسیقی مدرن و نوی ایران، آثار زیبایی آفریدهاند که با حال و هوایی که تا دو دهه پیش از این ساز تصور میشد کاملاً متفاوت است. همچنین این نقدهای تلفیقی، برتری برخی آثار ادبی، هنرمندی نویسندگان و راز جذابیت و ماندگاری این آثار را نشان میدهند و از تنزل آثار ادبی – که نتیجة نادیدهگرفتن جنبههای ادبی و لذتآفرینی موجود در آنهاست – جلوگیری میکنند و تفاوت آثار هنری برتر را با آثار غیرهنری و گاهی کوچهبازاری نشان میدهند.

در هنگام دیدن به نت ها و همچنین توضیحاتی که میدهم گوش کنید. نت گرد واحد مبنایی است برای دیگر نت ها؛ به این معنی که میزان کشش دیگر نت ها نسبت به این نت سنجیده می شود. می توان گفت احمد عبادی در نوازندگی تعادل خاصی را حفظ می کرد که این موضوع از ویژگی های سه تار نوازی او می باشد. «معلم حسابشان خیلی سختگیر بود و از زمزمة او چنان بدش میآمد که عصبانی میشد و از کلاس قهر میکرد» (آلاحمد، 1389: 9)؛ البته آلاحمد دربارۀ این موضوع نیز مانند سایر موضوعات، خواهان تعادل و واقعیتنگری است.

استفاده از پارادوکس شگرد دیگر او در بیان اهداف داستان است. در کنسرت اعلام کردید سنتوری که در این اجرا مورد استفاده قرار گرفته است با سنتورهای دیگر متفاوت است. 4 – چگونه بدون استاد و با استفاده از ویدیوها درسها را یاد بگیرم؟ اگر واقعا قصد ادامه راه را دارید با آموزشهای استاد اقبال همراه باشید و با متد ایشان پیش بروید و از مسیر کتاب معرفی شده خارج نشوید. از آن استاد ناظمی که سنتور ساخت، پلگذاریاش غلط است تا بقیه که از همین شیوه تبعیت میکنند. دوست من یک سنتور مشقی داشت. مثلاً تار یک خرک دارد، سهتار، کمانچه و ویولن همه یک خرک دارند.

ما نمیتوانیم سیمهایی که روی تار یا ویولن و کمانچه میاندازیم، روی سنتور بیندازیم. یا سنتور همینطور. در تار و کمانچه همان پوست است. پس باید ببینیم چه سیمی استفاده کنیم که زیر ضربههای سنتور طاقت بیاورد و صدای خوب بدهد. از تارسازهای حال حاضر ساز چه کسی را بیشتر میپسندید؟ از چه سیمی استفاده کردید؟ ● پرده: در سه تار ۲۶ پرده وجود دارد که معمولا برای ساخت آن ها از روده حیوانات و یا ابریشم استفاده می شود. سنتورهایی که من می سازم 20 خرک دارد؛ 10 تا زرد، 10 تا سفید.

بسیاری از اساتید و نظریه پردازان موسیقی معتقدند سازهایی که در بغل گرفته میشوند و دستان نوازنده بر دسته ساز است، ارتباط بیشتری را میتوان با آنها برقرار کرد. در تاریخ ایران اساتید زیادی بوده اند که با زخمه زدن بر سیمهای تار، دل و جان ما را لرزانیده اند. هر کدام از اینها روی صداییکه ما میخواهیم ایجاد کنیم، تأثیر دارند. در سنتورها پنج سیم وسط چوب صدا میدهند اما دو سه سیم بالا و پایین اختلاف صدا دارند و حتی گوش نوازندههای ما هم به این اختلاف صدا عادت کرده است ولی من که تمام عمرم را با صدا زندگی کردهام و عاشق صدا هستم اذیت میشوم که چرا این چند صدای سنتور خفه است.

سنتور معمولی 18 خرک دارد. تارهای صوتی ساز آن صفحهیی است که رویش خرک قرار میگیرد. گوشیهای ساز جنس چوب گردو است و بهراحتی ساز کوک میگیرد. در همین زمینه در حوزة نقد ادبی، نقد جامعهشناختی شکل گرفته است که خود گسترۀ وسیعی دارد و زیرشاخههای متعددی را در بر میگیرد که نتیجة ظهور صاحبنظران و پژوهشگران متعدد با آرا و دیدگاههای متفاوت است. مضراب سه تار را میتوان مانند یک انشگتر در بند اول انگشت سبابه خود قرار داده و شروع به نواختن کنید. میتوان اینگونه در نظر گرفت که آنچه زخمه میخورد تارهای سهتار نیست؛ بلکه تار وجود شخصیت اصلی است.

پس این را باید در نظر داشته باشیم. آلاحمد که گویی از مردم دل پری دارد، با لحنی متناسب این احساس را نشان میدهد. کاسه صدا را تقویت میکند و یک لهجه، فرم و رنگ به ساز میدهد. یا روی اندازه دیگرش سیم ویولنسل میاندازیم که همان کار ویولنسل را انجام میدهد منتها با رنگ صدای ایرانی. حتی داریم نمونه کنترباس که سیم کنترباس رویش انداخته میشود را میسازیم. شکل ساز با آنچه آنها دارند کاملاً فرق دارد اما به لحاظ تکنیک نوازندگی همان کسی که کنترباس میزند میتواند با این ساز هم بزند. در بیابان بودیم و کسی نبود غیر از خودمان.

دیدگاهتان را بنویسید